Kişilik nasıl şekilleniyor? İdeal ve mükemmel bir kişilik tipi var mı?

Sağlık 26.10.2021, 20:13
Kişilik nasıl şekilleniyor? İdeal ve mükemmel bir kişilik tipi var mı?

Kişilik kavramı, günlük dilde insanları değerlendirmek ya da betimlemek için kullanılıyor. Psikolojinin her kavramında olduğu gibi kişiliği de tek bir yaklaşımla açıklamanın mümkün olmadığını belirten uzmanlar, farklı kuramların kişilik kavramını farklı bakış açıları getirerek ele aldığını ifade ediyor. Uzmanlar, kişilik tiplerinin antik çağlardan bu yana tartışılan bir konu olduğuna dikkat çekerek ideal ve mükemmel kişilik tipinden de bahsedilemeyeceğini vurguluyor.

Üsküdar Üniversitesi İnsan ve Toplum Bilimleri Fakültesi Psikoloji Bölümü’nden Dr. Öğretim Üyesi Esra Işık, psikolojide kişilik kavramı ve kişilik tipleri hakkında değerlendirmelerde bulundu.

Kişi agresifse saldırgan olarak betimleniyor

 

Kişilik kavramının günlük dilde insanları değerlendirmek ya da betimlemek için kullanıldığını belirten Dr. Öğretim Üyesi Esra Işık, “Örneğin, tavrı beğenilmeyen ve etkileşime girmek istenilmeyen bir insan kişiliksiz olarak değerlendirebiliyor. Ya da bir kişinin en göze çarpan özelliği agresif olması ise saldırgan kişilik olarak betimlenebiliyor. Ancak bilimsel bir kavram olan kişilik, bu kullanımların çok daha ötesine geçerek biraz farklılaşıyor.” dedi.

Her kuram kişiliği farklı açıklıyor

Psikolojinin her kavramında olduğu gibi kişiliği de tek bir yaklaşımla açıklamak mümkün olmadığını ifade eden Işık, “Farklı kuramların kişiliğe farklı bakış açısı getirerek kişilik kapsamındaki unsurları farklı şekillerde ele aldıklarını söyleyebiliriz. Psikodinamik kuramlar, kişiliğin büyük ölçüde bilinçdışı süreçler ile şekillendiğini savunuyorlar ve kişiliği temel güdüler üzerinden açıklıyorlar. Gelişimsel bir perspektife sahip olan bu yaklaşımlar, kişilik gelişiminde çocukluk dönemi yaşantılarının çok önemli olduğunu savunuyorlar. Bu alandaki birçok yaklaşım kişiliğin yaşamın ilk beş yılında oluştuğunu iddia ediyor.” dedi.

 

Kişilik oluşumu ihtiyaçlar tarafından güdüleniyor

Dr. Öğretim Üyesi Esra Işık, ‘Davranışçı yaklaşım kişiliğin büyük oranda öğrenilmiş davranışlar üzerinden şekillendiğini savunuyor.’ dedi ve sözlerine şöyle devam etti: 

“Bu davranışlar pekiştirildikleri için alışkanlığa dönüşmüş ve kişilikte sürekli hale gelmişler. Bu nedenle kişiliğin yapısı konusunda spekülasyonlar öne sürmek yerine, kişilik gözlemlenebilir davranışlar üzerinden tanımlanıyor. Hümanistik yaklaşımlar, sağlıklı gelişim ve ilerleme için doğuştan getirilen potansiyeller üzerine odaklanan, insan doğasını pozitif ele alan yaklaşımlardır. Kişilik oluşumu bireylerin ihtiyaçları tarafından güdülenir. Örneğin, yaklaşımın en önemli temsilcilerinden olan Abraham Maslow’a göre kişilik bireyin ihtiyaçlarını hiyerarşik bir düzende karşılamasıyla oluşur. Farkındalığımız, değerlerimiz ve özgür irademizle yaptığımız tercihler de bu sürece yön veren unsurlardır. Ayırıcı özellik yaklaşımı ise kişiliğin anlaşılabilmesi için ayırıcı kişilik özelliklerinin tanımlanması gerektiğini savunuyor. Bu özelliklerin kombinasyonu ve etkileşimi her insanda farklıdır. Bireyi diğerinden farklı kılan bu özelliklere yönelerek kişiler arası farklılıklara odaklanıyor.”

Kişilik tipleri tartışılan bir konu

 

Psikolojide kişilik tiplerinin antik çağlardan günümüze tartışılan ve incelenen bir konu olduğunu belirten Işık, “Kişilik tipi belli özelliklere göre kişileri gruplandırmayı ifade ediyor. Bilim insanları; beden yapısı, konuşma şekli, beden kimyası gibi özelliklere göre insanları gruplamaya çalışmışlar. En eski sınıflandırma da M.Ö. 5.yüzyılda Hipokrat tarafından yapılmış. Hipokrat, bedenin 4 farklı sıvı ya da salgı bulundurduğunu ve bu salgılardan her birinin mizaç özelliği ile ilişkili olduğunu öne sürmüş. M.Ö. 2. Yüzyılda ise Claude Galen, kişiliği bedendeki baskın salgı ile ilişkilendirmiş ve salgıları şu mizaçlarla açıklamış;

 

Kan: Neşeli mizaç, kanlı, canlı ve hareketli

Balgam: Sakin mizaç, ilgisiz ve ağırkanlı

Kara safra: Melankolik mizaç, üzgün ve düşünceli 

İltihap: Asabi mizaç, sinirli ve telaşlı

İşte kişiliğin 5 ana boyutu

Hans J. Eysenck’in çalışmalarında kişiliği dışa dönüklük, nevrotiklik ve psikotiklik olarak üç boyutta incelediğini ifade eden Işık, “Eysenck’in öğrencisi Alan Gray ise günümüzün en sık kullanılan kişilik tipolojisini içeren ‘Kişilik Tiplerinde Büyük Beşli’ kuramını geliştirmişt. Bu kuram, kişiliği beş ana boyutta ele alıyor;

- Özenlilik: Bu kişilik özelliği verimli ve organize olmak ile rahat ve dağınık olmak üzere iki ucu kapsar.

- Tecrübeye açıklık: Bu kişilik özelliği meraklı ve yaratıcı olmak ile rutini sevmek ve dikkatli/korkak olmak üzere iki ucu kapsar.

- Dışa dönüklük: Bu kişilik özelliği dışa dönük olup, enerjik olmak ile içe kapanıklık ve yalnızlığı tercih etme uçlarını kapsar.

- Anlaşılabilirlik: Bu kişilik özelliği arkadaş canlısı ve nezaketli olmak ile soğuk ve düşüncesiz olmak uçlarını kapsar.

- Nevrotiklik: Bu kişilik özelliği duyarlı ve sinirli olmak ile kendine güvenli olmak uçlarını kapsar.

 

İdeal ve mükemmel kişilik tipi var mı?

İdeal ya da mükemmel kişilik tipinden bahsedilemeyeceğini vurgulayan Dr. Öğretim Üyesi Esra Işık, “Bu hayatın ve insan doğasının karmaşık yapısında çok mümkün olmayan bir durum olduğunu söyleyebiliriz. Fakat hangi iş kolu için hangi kişilik tipinin daha uygun olduğunun tarif edilmesi ya da belirli kişilik özelliklerine sahip bir birey için ideal partnerin hangi kişilik tipine sahip olması gerektiği gibi duruma özel ideal kişilik tanımlamaları yapmak için çalışmalar mevcut. Yine de genel geçer bir ideal kişilik tipinden bahsetmek mümkün değil.” diye konuştu. 

Yorumlar (0)
16
kapalı
Günün Anketi Tümü
Karahallı Belediye Başkanı Ali Tpçunun Çalışmalarından mennumusunuz?
Karahallı Belediye Başkanı Ali Tpçunun Çalışmalarından mennumusunuz?
Namaz Vakti 28 Haziran 2022
İmsak 03:42
Güneş 05:33
Öğle 13:11
İkindi 17:05
Akşam 20:38
Yatsı 22:21
Puan Durumu
Takımlar O P
1. Trabzonspor 38 81
2. Fenerbahçe 38 73
3. Konyaspor 38 68
4. Başakşehir 38 65
5. Alanyaspor 38 64
6. Beşiktaş 38 59
7. Antalyaspor 38 59
8. Karagümrük 38 57
9. Adana Demirspor 38 55
10. Sivasspor 38 54
11. Kasımpaşa 38 53
12. Hatayspor 38 53
13. Galatasaray 38 52
14. Kayserispor 38 47
15. Gaziantep FK 38 46
16. Giresunspor 38 45
17. Rizespor 38 36
18. Altay 38 34
19. Göztepe 38 28
20. Ö.K Yeni Malatya 38 20
Takımlar O P
1. Ankaragücü 36 70
2. Ümraniye 36 70
3. Bandırmaspor 36 62
4. İstanbulspor 36 60
5. Erzurumspor 36 58
6. Eyüpspor 36 57
7. Samsunspor 36 51
8. Boluspor 36 50
9. Manisa Futbol Kulübü 36 49
10. Tuzlaspor 36 49
11. Denizlispor 36 49
12. Keçiörengücü 36 48
13. Gençlerbirliği 36 48
14. Altınordu 36 45
15. Adanaspor 36 45
16. Kocaelispor 36 44
17. Bursaspor 36 44
18. Menemen Belediyespor 36 38
19. Balıkesirspor 36 12
Takımlar O P
1. M.City 38 93
2. Liverpool 38 92
3. Chelsea 38 74
4. Tottenham 38 71
5. Arsenal 38 69
6. M. United 38 58
7. West Ham United 38 56
8. Leicester City 38 52
9. Brighton 38 51
10. Wolverhampton Wanderers 38 51
11. Newcastle 38 49
12. Crystal Palace 38 48
13. Brentford 38 46
14. Aston Villa 38 45
15. Southampton 38 40
16. Everton 38 39
17. Leeds United 38 38
18. Burnley 38 35
19. Watford 38 23
20. Norwich City 38 22
Takımlar O P
1. Real Madrid 38 86
2. Barcelona 38 73
3. Atletico Madrid 38 71
4. Sevilla 38 70
5. Real Betis 38 65
6. Real Sociedad 38 62
7. Villarreal 38 59
8. Athletic Bilbao 38 55
9. Valencia 38 48
10. Osasuna 38 47
11. Celta Vigo 38 46
12. Rayo Vallecano 38 42
13. Elche 38 42
14. Espanyol 38 42
15. Getafe 38 39
16. Mallorca 38 39
17. Cadiz 38 39
18. Granada 38 38
19. Levante 38 35
20. Deportivo Alaves 38 31